Η Περσεφόνη της Αμφίπολης

Η αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα, παρουσία του ψυχοπομπού Ερμή, είναι η εικόνα που αναπαριστά το ψηφιδωτό μεγέθους 4,5μΧ3, το οποίο αποκαλύφθηκε στον τύμβο Καστά της Αμφίπολης, όπως έγινε γνωστό κατά τη σημερινή ενημέρωση των δημοσιογράφων, στο Μουσείο της Αμφίπολης.

Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού sυνεχίζεται η ανασκαφική εργασία στον λόφο Καστά, από την ΚΗ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Αφαιρούνται από τον λόφο οι επιχώσεις και τα μπάζα της ανασκαφής Λαζαρίδη. Έχει ήδη ολοκληρωθεί η αφαίρεση στη δυτική πλευρά και συνεχίζονται οι εργασίες πίσω και ανατολικά από τη θόλο. 

Σήμερα που αφαιρέθηκαν και τα τελευταία στρώματα χωμάτων από την ανατολική πλευρά του ψηφιδωτού, αποκαλύφθηκε η τρίτη μορφή της παράστασης, πίσω από τον γενειοφόρο άνδρα, ο οποίος -εκτός από το στεφάνι- φοράει και κόκκινο ιμάτιο. 

Πρόκειται για γυναικεία νεανική μορφή, με κόκκινους ανεμίζοντες βοστρύχους, η οποία φοράει λευκό χιτώνα που συγκρατείται με κόκκινη λεπτή ταινία στο ύψους του στήθους. Φέρει κόσμημα στον καρπό του αριστερού της χεριού. Είναι προφανές ότι πρόκειται για την μυθολογική παράσταση της αρπαγής της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα, με την παρουσία του θεού Ερμή ως ψυχοπομπού, όπως είθισται σε ανάλογες αναπαραστάσεις. 

Είναι εκπληκτική η παράσταση όχι μόνον για τον χρωματικό της πλούτο, αλλά και για την τέλεια εκτέλεση του σχεδίου. Στην παράσταση του ψηφιδωτού παρουσιάζεται και η τρίτη διάσταση, ιδιαίτερα στην απεικόνιση του ψυχοπομπού και της Περσεφόνης. Είναι φανερό ότι η παράσταση παραπέμπει και στην αντίστοιχη της αρπαγής της Περσεφόνης, στον λεγόμενο Τάφο της Περσεφόνης, στο βασιλικό νεκροταφείο των Αιγών. Όμως η παράσταση της αρπαγής της Περσεφόνης, στις Αιγές είναι τοιχογραφία. Εδώ, για πρώτη φορά, απαντάται σε βοτσαλωτό ψηφιδωτό, σε ταφικό μνημείο. Οι διαστάσεις του ψηφιδωτού δαπέδου ήτοι 4,5Χ3. 

Με την αποκάλυψη του ψηφιδωτού δαπέδου δόθηκε η δυνατότητα και για την τελική υποστύλωση του επιστυλίου των Καρυατίδων. Φυσικά, έχουν ήδη ξεκινήσει οι εργασίες προστασίας του ψηφιδωτού οι οποίες συνίστανται: 

α. Επικάλυψη με φύλλα φελιζόλ 

β. Και πάνω από αυτά ξύλινη επένδυση 

Σε ύψος 40 εκ. πάνω από την ξύλινη επένδυση θα μπει το δάπεδο πρόσβασης για τον τέταρτο χώρο, το οποίο θα στηριχτεί στην τρίτη σειρά αντιστήριξης. 

Με την τομή που έγινε στο κατεστραμμένο τμήμα του ψηφιδωτού διαπιστώθηκαν οι συνθήκες έδρασης του δαπέδου που είναι οι εξής: Κονίαμα 8-10 εκατοστών ως υπόβαση του ψηφιδωτού, πιο κάτω έχουμε στρώση από κροκάλες πάχους 10-12 εκατοστά, οι οποίες εδράζονται στο φυσικό έδαφος, υπό μορφή σκληρής αργιλώδους άμμου. 

Στον τέταρτο χώρο ήτοι στον τρίτο θάλαμο, έχει ολοκληρωθεί η υποστύλωση. Δεν προχώρησαν οι ανασκαφικές εργασίες, επειδή η ομάδα ασχολήθηκε με την αποκάλυψη του ψηφιδωτού.

Όσα ειπώθηκαν στη σημερινή συνέντευξη Τύπου η οποία δόθηκε στην Αμφίπολη στο πλαίσιο της τακτικής ενημέρωσης των δημοσιογράφων για την εξέλιξη των ανασκαφικών εργασιών στον λόφο Καστά από την Γενική Γραμματέα του ΥΠΠΟΑ κυρία Λίνα Μενδώνη και την επικεφαλής της Ανασκαφής κυρία Αικατερίνη Περιστέρη, προϊσταμένη της ΚΗ Εφορείας. Ο ακριβής διάλογος με τους δημοσιογράφους έχει ως εξής: 

Ερώτηση: Ποια σχέση μπορεί να έχει η αρπαγή της Περσεφόνης με το συγκεκριμένο μνημείο; 

Κ. Περιστέρη: Η αρπαγή είναι ένα καθαρά ταφικό θέμα. Έχουμε ένα ακόμη δείγμα χρονολόγησης του τάφου: Τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα .π.Χ. 

Ερώτηση: Ποια σχέση μπορεί να υπάρχει στην αναπαράσταση της αρπαγής της Περσεφόνης με τη δυναστεία των Τημενιδών. 

Λ. Μενδώνη: Βρίσκουμε την σκηνή της αρπαγής της Περσεφόνης στην τοιχογραφία του λεγόμενου τάφου της Περσεφόνης, στο βασιλικό νεκροταφείο των Αιγών. Έχουμε και δεύτερη απεικόνιση με τον Πλούτωνα και την Περσεφόνη, σε σκηνή ιερού γάμου, στο ερεισίνωτο του μαρμάρινου θρόνου, στον τάφο της Ευρυδίκης, μητέρας του Φιλίππου, στις Αιγές. Οι σκηνές αυτές συνδέονται με τις λατρείες του κάτω κόσμου, με την Ορφική λατρεία- κάθοδος στον Άδη-καθώς και με τις διονυσιακές τελετές. Ο εκάστοτε επικεφαλής του οίκου των Μακεδόνων ήταν ο αρχιερέας αυτών των λατρειών. Σας θυμίζω την πρόσφατη έρευνα του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος» για τα κατάλοιπα της μάσκας που βρέθηκαν στα κατάλοιπα των οστών του Φιλίππου. Σύμφωνα με τους ειδικούς ήταν η μάσκα, την οποία φορούσε ο Φίλιππος στις ορφικές τελετές. Επομένως, η παράσταση στην περίπτωσή μας έχει συμβολική σημασία, η οποία μπορεί να δηλώνει κάποια σχέση του ”ενοίκου” του τάφου με τον μακεδονικό οίκο. Ο πολιτικός συμβολισμός είναι πολύ ισχυρός σε όλες τις εποχές. 

Ερώτηση: Μπορούμε από την παράσταση να βγάλουμε συμπέρασμα για το φύλο του νεκρού. 

Κ. Περιστέρη: Όχι δεν μπορούμε 

Ερώτηση: Μετά το ψηφιδωτό βρισκόμαστε στην μαρμάρινη θύρα, πριν από τον κυρίως θάλαμο. Ένα τέτοιο ψηφιδωτό μας προϊδεάζει για το πόσο σημαντικός είναι ο νεκρός; 

Κ. Περιστέρη: Χωρίς αμφιβολία ο νεκρός ήταν εξαιρετικά σημαντικός. 

Ερώτηση: Πως εξηγείτε το γεγονός ότι δεν έχει βρεθεί ένα κανένα κινητό εύρημα κατά την ανασκαφή; 

Κ. Περιστέρη: Έχουμε βρει κινητά, όπως κεραμική, καρφιά κ.ά. Όμως δεν μπορούμε να τα βάλουμε όλα σ᾽ ένα δελτίο τύπου. Δεν μπορούμε να πούμε βρέθηκαν όστρακα ή καρφιά. Όλα χρειάζονται συντήρηση και όλα χρειάζονται μελέτη. 

Ερώτηση: Το δημοτικό συμβούλιο Σερρών έβγαλε ψήφισμα να δημιουργηθεί ένα υπερσύγχρονο μουσείο στην Αμφίπολη και ένα στις Σέρρες. 

Κ. Περιστέρη: Το θέμα του Μουσείου των Σερρών το ψάχνουμε από το 2004. 

Λ. Μενδώνη: Τα ευρήματα από τις ανασκαφές που γίνονται εδώ, προφανώς θα μείνουν εδώ. Αυτή η συζήτηση είναι παραπληροφόρηση. Ουδέποτε ετέθη θέμα μετακίνησης ευρήματος, οπουδήποτε αλλού, όχι μόνον από την Αμφίπολη, αλλά από οποιοδήποτε σημείο της χώρας. Η πολιτική του Υπουργείου είναι, όπου είναι δυνατόν να επιστρέφονται ευρήματα- ακόμη και από παλαιότερες ανασκαφές- στον τόπο που έχουν βρεθεί. Δεν υπάρχει ανασκαφικό εύρημα, που να απομακρύνεται από τον τόπο του. Ομολογώ πώς δεν καταλαβαίνω πώς ξεκίνησε και γιατί γίνεται μια τέτοια συζήτηση. Αυτά είναι εκ του πονηρού. 

Ερώτηση: Υπάρχει τέταρτος θάλαμος ή κρύπτη; 

Κ. Περιστέρη: Είμαστε αρκετά ψηλά. Υποθέσεις μπορεί να γίνουν. Θα έχουμε εικόνα μετά την ανασκαφή του τρίτου χώρου. 

Ερώτηση: Είπατε για την Περσεφόνη στο βασιλικό νεκροταφείο. Μπορούμε να πούμε ότι είναι βασιλικός τάφος; 

Κ. Περιστέρη: Είναι νωρίς. Δεν μπορούμε να πούμε τίποτε αν δεν τελειώσει η ανασκαφή. Είναι πολύ σημαντικός. Η σημαντικότητα του μνημείου ανεβαίνει και με το ψηφιδωτό που πρώτη φορά απαντάται σε ταφικό μνημείο. 

Ερώτηση: Η φθορά στο κέντρο του ψηφιδωτού από τι προήλθε; Από φθορά; Από τυμβωρυχία; 

Απάντηση: Όχι δεν υπάρχει λογική. Φαίνεται όμως ότι δεν είναι φυσική φθορά. 

Ερώτηση: Η υπόθεση ότι οι επιχώσεις -όπως λέγατε αρχικά- ότι είχαν μπει με την κατασκευή του μνημείου, ισχύει ακόμη; 

Κ. Περιστέρη: Να προχωρήσουμε στην ανασκαφή και θα έχουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα. 

Ερώτηση: Συνάδελφοί σας, σ’ ένα κείμενο με 140 υπογραφές, σχολιάζουν ότι ποινικοποιήσατε επιστήμονες που έχουν εκφράσει άλλη επιστημονική άποψη για την ανασκαφή . 

Κ. Περιστέρη: Προτιμώ να προχωρεί η ανασκαφή από να ασχολούμαι από διάφορα θέματα τα οποία θεωρώ κακοήθειες. 

Ερώτηση: Πόσο χρόνο θα χρειαστείτε ακόμη; 

Κ. Περιστέρη: Δεν κτίζουμε σπίτι. Η ανασκαφή μας οδηγεί. Ότι λέμε είναι σχετικό. Δεν ξέρουμε να σας πούμε ημερομηνίες. Δεν τρέχουμε, μας οδηγεί η ανασκαφή. 

Ερώτηση: Να μείνουμε στον τρίτο θάλαμο. Πριν από ένα μήνα ο γεωλόγος πήρε “καρότο” για να σταλεί στην Ελβετία για την χρονολόγηση του τάφου. 

Κ. Περιστέρη: Πήρε δείγματα, αλλά δεν έχουν σταλεί ακόμη. Άλλωστε δεν μπορούμε από αυτά να χρονολογήσομε τον τάφο. 

Λ. Μενδώνη: Η ανάλυση των γεωλογικών δειγμάτων είναι απαραίτητη σε μια σύγχρονη ανασκαφική έρευνα, καθώς είναι απαραίτητη η γνώση του γεωπεριβάλλοντος του μνημείου. Οι αναλύσεις αυτές θα επιτρέψουν να γνωρίζομε την ακριβή σύσταση και τον τρόπο δημιουργίας των γαιών, να χρονολογήσομε τα ιζήματα. Η όποια χρονολόγηση μπορεί να προκύψει από γεωλογικού τύπου αναλύσεις, οδηγεί και σε χρονολογήσεις εκατομμυρίων ετών. Είναι εντελώς διαφορετικά τα δεδομένα από την ιστορική, αρχαιολογική χρονολόγηση.

Πηγή: ΥΠΠΟΑ 1,ΥΠΠΟΑ 2

The abduction of Persephone by Pluto, Mercury in the presence of psychopompoy, is the image that represents the mosaic size 4, 5mCh3, which was revealed in the tumulus Kasta of Amphipolis, as it became known during today's briefing of journalists, in the Museum of Amphipolis.

According to the official announcement of the Ministry of culture s ynechizetai the excavation work on the Hill, from the CAY Kasta Ephorate of prehistoric and classical Antiquities. Removed from the Hill the filling and the rubble of excavation Lazaridis. The removal has been completed on the West side and work continues behind and East of the dome.

Today I removed the last layers of soil from the eastern side of the mosaic, uncovered the third form of the show, behind the bearded man, who-besides the wreath-wearing and Red cloak.

This is for female juvenile form, with red anemizontes bostrychoys, wearing a white tunic that propped up with red thin film at breast height. Bear jewelry at the wrist of the left hand. It is obvious that this is the mythological depiction of the abduction of Persephone by Pluto, with the presence of the God Mercury as psychopompoy, as is customary in similar representations.

It's amazing the show not only for the color of wealth, but also for the perfect execution of the project. In the expression of the mosaic presented the third dimension, particularly in the depiction of the psychopompoy and Persephone. It is obvious that the expression refers to the corresponding Rapture of Persephone, the so-called tomb of Persephone, in the Royal Cemetery of Aigai. But the depiction of the abduction of Persephone, at Aigai is mural. Here, for the first time, found in Pebble mosaic, a funerary monument. The dimensions of the mosaic floor, namely 4, 5 x 3.

With the revelation of a mosaic floor was given the opportunity and the final fragment of Karyatidwn's Prop. Of course, have already begun the work of protection of the mosaic which consist of:

a. Overlapping with styrofoam sheets

b. And over wood paneling

At a height of 40 cm. over the wood trim will get the access to the fourth floor space, which will rest on the third series of retaining walls.

The incision made in the damaged part of the mosaic found bearing conditions of the floor that is as follows: 8-10 cm Mortar as a sub-base of mosaic, below we have a layer of pebbles 10-12 cm thick, which is rooted in the natural soil, in the form of hard sand argilwdoys.

In the fourth area namely in the third Ward, has completed the prop. Didn't get the excavation work because the team dealt with the revelation of the mosaic.

What has been said in today's press conference given in Amphipolis under the regular briefing of journalists on the development of excavation work in Kasta Hill from the General Secretary of the YPPOA Lady Lina Mendoni, and the head of the excavation Madam Catherine Peristeri, head of KI Inspectorate. The exact dialogue with journalists is as follows:

Question: What relation can have the rape of Persephone with the specific monument?

K. Peristeri: the Rapture is a purely funerary theme. We have another sample dating the Tomb: the last quarter of the 4th century BC.

Question: What relationship may exist in the representation of Rapture of Persephone with the dynasty of the Temenids.

L. Mendoni: Find the scene of the abduction of Persephone in the mural of the so-called tomb of Persephone, in the Royal Cemetery of Aigai. We have a second display with Pluto and Persephone, in marriage, Holy scene in the back of the marble throne, in the tomb of Eurydice, mother of Philip, at Aigai. The footage linked to the cults of the underworld, with the Orphic cult-descent to hell-and the Dionysiac rites. The current head of the House of Macedon was the high priest of these cults. I would remind you of the recent survey by the National Centre for scientific research "Demokritos" mask for pesticide residues found in the residue of bones of Philip. According to experts was the mask, which wore Philip at orfikes ceremonies. Therefore, the expression in our case has symbolic significance, which may indicate a relationship of "resident" of the tomb with the Macedonian House. The political symbolism is very powerful in all seasons.

Question: can the show to draw conclusion on the sex of the deceased.

K. Peristeri: no we can't

Question: After the mosaic in marble doorway, before the main Chamber. Such a mosaic bottles for us how important is dead?

K. Peristeri: Without doubt the dead was extremely important.